دوچرخ برای کشف دنیا | فرهنگ دوچرخه سواری را باید از کودکی برای فرزندان جا بیندازیم

محبوبه عظیم زاده | شهرآرانیوز؛ دوچرخه فقط وسیله‌ای برای بازی و تفریح نیست، می‌تواند یکی از اولین تجربه‌های مستقل جابه جا شدن، شناختن محله و انتخاب کردن باشد. اگر از همان سال‌های کودکی، دوچرخه را به عنوان یکی از راه‌های سالم و ساده رفت وآمد بشناسیم، استفاده از آن می‌تواند به تدریج از یک سرگرمی به یک عادت شهری تبدیل شود. اما این اتفاق خودبه خود نمی‌افتد، خانواده، آموزش و البته شهر، همگی در شکل گیری این عادت نقش دارند.

تجربه‌ای که می‌تواند از کودکی آغاز شود و تا سال‌های نوجوانی و بزرگسالی ادامه پیدا کند.

چطور دوچرخه را وارد زندگی کنیم؟

آشنایی کودکان و نوجوانان با دوچرخه بهتر است از یک تجربه خوشایند و بدون اجبار شروع شود. مهم این است که دوچرخه در ذهن او به یک گزینه طبیعی برای حرکت و رفت وآمد تبدیل شود. این آشنایی می‌تواند قدم به قدم و متناسب با سن و توانایی فرزندمان شکل بگیرد. اما چگونه؟

الگو بودن والدین

فرزند بیشتر از آنکه از توصیه‌های ما یاد بگیرد، از رفتارمان یاد می‌گیرد. وقتی والدین برای مسیر‌های کوتاه، گاهی دوچرخه را به خودرو ترجیح می‌دهند، بچه‌ها عملا می‌بینند که دوچرخه یک وسیله واقعی برای رفت وآمد است، نه فقط وسیله‌ای برای بازی.

تفریح خانوادگی، با هم رکاب بزنیم

دوچرخه سواری خانوادگی می‌تواند اولین تجربه مثبت کودک از دوچرخه باشد. مسیر‌های کوتاه در پارک یا محله، بدون فشار برای سرعت یا مسافت، کمک می‌کند کودکی که تازه با دوچرخه آشنا شده است این فعالیت را با همراهی، لذت و خاطره خوب پیوند بزند.

از تفریح تا رفت وآمد

کم کم می‌شود از دوچرخه برای مقصد‌های واقعی استفاده کرد: رفتن به پارک، کتابخانه، خرید‌های کوچک یا دیدن دوستان در فاصله‌های مناسب. این تغییر کوچک، دوچرخه را از وسیله تفریح به یک انتخاب تبدیل می‌کند.

شراکت در انتخاب‌ها

تا جایی که ممکن است اجازه بدهیم فرزندمان در انتخاب دوچرخه متناسب با اندازه و توانایی خودش، انتخاب تجهیزات و حتی پیدا کردن مسیر‌های مناسب مشارکت داشته باشد. این مشارکت، علاوه بر ایجاد علاقه، حس مالکیت و مسئولیت پذیری او را بیشتر می‌کند.

آموزش از اولین رکاب‌ها

ایمنی و مهارت دوچرخه سواری مثل کنترل سرعت و ترمز، توجه به اطراف، رعایت حق تقدم، شناخت علائم و پیش بینی رفتار دیگران را از همان ابتدا باید در قالبی ساده و متناسب به فرزندان‌مان آموزش بدهیم.

دوچرخه را عادی کنیم نه استثنایی

اگر دوچرخه فقط برای تعطیلات، آخر هفته یا تفریح استفاده شود، در ذهن کودکان و نوجوانان یک وسیله خاص باقی می‌ماند. گاهی استفاده از آن برای یک مقصد نزدیک و روزمره، پیام مهم تری دارد، برای رفتن همیشه لازم نیست سوار خودرو شویم.

چرا دوچرخه؟

دوچرخه سواری فقط یک فعالیت بدنی نیست، مجموعه‌ای از تجربه‌های جسمی، ذهنی و اجتماعی را هم زمان ایجاد می‌کند. به همین دلیل، آشنایی زودهنگام با دوچرخه می‌تواند بخشی از سبک زندگی سالم و فرهنگ شهروندی آینده او باشد.

حس استقلال

دوچرخه یکی از نخستین وسایلی است که به فرزند ما امکان می‌دهد خودش حرکت کند و به مقصد برسد. همین تجربه ساده می‌تواند حس توانمندی، کنترل و استقلال او را تقویت کند، البته متناسب با سن و در مسیر‌های امن.

خودرو تنها انتخاب نیست

وقتی نوجوانان از همان ابتدا برای هر جابه جایی سوار خودرو نشود، با یک مفهوم مهم آشنا می‌شود؛ برای رفتن، همیشه فقط یک راه وجود ندارد. این نگاه می‌تواند در آینده او را به انتخاب آگاهانه‌تر میان پیاده روی، دوچرخه، حمل ونقل عمومی و خودرو سوق دهد.

عادت به تحرک

وقتی بخشی از رفت وآمد با دوچرخه انجام می‌شود، فعالیت بدنی از یک برنامه ورزشی به بخشی از زندگی روزمره تبدیل می‌شود. این یعنی تحرک می‌تواند بدون نیاز به زمان جداگانه برای ورزش، وارد برنامه روزانه شود.

بدنِ در حال حرکت

رکاب زدن به تقویت عضلات پا، افزایش استقامت و بهبود آمادگی قلبی ـ تنفسی کمک می‌کند و مهارت‌هایی مثل تعادل، هماهنگی حرکات و کنترل بدن را نیز درگیر می‌کند. البته شدت و مدت فعالیت باید با سن و توانایی کودکان و نوجوانان متناسب باشد.

حال بهتر و ذهن فعال‌تر

فعالیت بدنی و حضور در فضای باز‌ می‌تواند به سلامت روان، کاهش تنش و بهبود خلق وخو کمک کند. از طرف دیگر، کنترل دوچرخه، توجه به مسیر و تصمیم گیری‌های لحظه‌ای، ذهن کودک را نیز درگیر نگه می‌دارد.

تجربه از نزدیک شهر

فردی که با دوچرخه حرکت می‌کند، شهر را فقط از پشت شیشه خودرو نمی‌بیند. فاصله ها، خیابان ها، مغازه ها، پارک ها، عابران و محله را با سرعت و مقیاس انسانی تجربه‌ می‌کند و شناخت ملموس تری از محیط زندگی خود به دست می‌آورد.

تمرین فرهنگ شهروندی در کنار دیگران

دوچرخه سواری فرصتی برای تمرین مهارت‌هایی است که فقط روی دوچرخه کاربرد ندارند؛ رعایت نوبت و حق دیگران، توجه به اطراف، ارتباط با دیگران، تصمیم گیری، مسئولیت پذیری و مدیریت موقعیت‌های پیش بینی نشده. فرزند ما یاد می‌گیرد آزادی خودش در حرکت، با مسئولیتش در قبال دیگران همراه است.

در ادامه حتما بخوانید پیگیری مطالبات مردم مشهد از دوچرخه‌های اشتراکی «بایدو»

شهری که برای رکاب زدن آماده است

فرهنگ دوچرخه فقط با تشویق کودک ساخته نمی‌شود، شهر هم باید دوچرخه سوار را به رسمیت بشناسد. اگر قرار است کودک دوچرخه را یکی از گزینه‌های رفت وآمد خود بداند، باید بتواند با امنیت و آسودگی از مبدأ به مقصد برسد و در مقصد هم جایی امن برای دوچرخه اش داشته باشد.

کودک و خانواده باید به آموزش‌های ساده و کاربردی درباره قوانین، ایمنی و مهارت‌های دوچرخه سواری دسترسی داشته باشند. در کنار آن، وجود امکاناتی مثل تعمیرگاه‌های در دسترس، تجهیزات ایمنی و زیرساخت‌های مناسب کمک می‌کند دوچرخه سواری از انتخابی دشوار به انتخابی عملی تبدیل شود.

مشهد سال‌هاست توسعه دوچرخه را به‌عنوان بخشی از حمل‌ونقل پاک و انسان‌محور دنبال می‌کند. این شهر از خرداد‌۱۴۰۲ به‌عنوان دبیرخانه شهر‌های دوستدار دوچرخه کشور معرفی شده است و شبکه مسیر‌های دوچرخه و سامانه دوچرخه اشتراکی «بایدو» نیز در این سال‌ها توسعه پیدا کرده‌اند.

در همین راستا محمد رضا قلندر شریف، شهردار مشهد، در گفت و گویی که اردیبهشت امسال با خبرگزاری صدا وسیما داشت از توسعه مسیر‌های دوچرخه مشهد خبر داده و گفته بود که این شهر با ۲۱۰کیلومتر مسیر دوچرخه و فعالیت ۳۲۰ایستگاه یکی از شبکه‌های گسترده دوچرخه عمومی کشور را در اختیار دارد و شهرداری نیز ۲ هزارو ۲۰۰ دوچرخه اشتراکی را در اختیار شهروندان مشهدی گذاشته است.

اکنون می‌توانیم یک قدم دیگر برداریم: دوچرخه را برای کودکان هم به بخشی از زندگی شهری تبدیل کنیم.

ایجاد مسیر‌های امن و متناسب با کودکان در اطراف مدارس، پارک‌ها و مراکز محله‌ای می‌تواند نخستین تجربه‌های دوچرخه‌سواری مستقل را برای آنها فراهم کند. در کنار آن، می‌توان در سامانه‌های دوچرخه اشتراکی، دوچرخه‌های مناسب کودکان و نوجوانان را نیز در نظر گرفت تا خانواده‌ها مجبور نباشند برای هر تجربه کوتاه، دوچرخه جداگانه تهیه کنند.

به خاطر بسپاریم اگر توسعه فرهنگ دوچرخه‌سواری از کودکی شروع شود می‌تواند عادت‌های رفت‌و‌آمد نسل آینده را تغییر دهد.

دور دنیا با دوچرخه

در بعضی از کشور‌ها دوچرخه فقط وسیله تفریح نیست. بخشی از مسیر روزمره کودکان و نوجوانان برای رفتن به مدرسه و جابه جایی در محله است. اما میزان استفاده از آن در کشور‌های مختلف تفاوت زیادی دارد. مطالعات متعدد در دوره‌های مختلف کشور‌های زیر را در زمره کشور‌هایی می‌داند که استفاده از دوچرخه در آن به وسیله کودکان و نوجوانان بسیار رایج است.

فنلاند ۷۶ درصد
۷۶ درصد از کودکان ۹ تا یازده ساله پیاده یا با دوچرخه به مدرسه می‌روند.

هلند ۵۲ درصد
۵۲ درصد از دانش آموزان دوره متوسطه و دبیرستان با دوچرخه به مدرسه می‌روند.

دانمارک ۳۷.۴ درصد
۳۷.۴ درصد از کودکان و نوجوانان شش تا هفده ساله برای رفتن به مدرسه از دوچرخه استفاده می‌کنند.

نروژ ۲۲ درصد
۲۲ درصد از کودکان و نوجوانان دوچرخه را برای رفتن به مدرسه انتخاب

اطلاعات موجود در این متن با استناد به مقالات منتشر شده در وبگاه‌های MDPI، Science Direct و Pubmed Central نوشته است.